Od lunety Galileusza do teleskopów kosmicznych

  • data:
  • kurator:
  • inne:
  • nieco dłuższy tekst:

29 czerwca - 30 września 2012 r.

Komisarz wystawy: dr Maciej Kluza

Koordynator wystawy: Elżbieta Skromak

Właściciel wystawy: Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego

Wystawa prezentuje ewolucję przyrządów pozwalających obserwować niebo. Ważne miejsce na wystawie znajdują akcesoria, które umożliwiły przekształcenie teleskopu z urządzenia obserwacyjnego w przyrząd pomiarowy. Liczne instalacje interaktywne ułatwiają zrozumienie zasady działania i sposób użycia teleskopów. Zabytkowe lunety i teleskopy oraz reprodukcje, grafiki i druki doskonale ilustrują zmiany metod w prowadzeniu obserwacji astronomicznych w ciągu minionych 400 lat.

  • Drukuj
  • E-mail

Człowiek prowadził obserwacje astronomiczne w starożytności i średniowieczu bez profesjonalnych urządzeń i dopiero wynalezienie lunety w 1608 r. było prawdziwym przełomem w poznawaniu wszechświata. Informacja o nowym sposobie oglądania nieba dotarła do Galileusza, wybitnego włoskiego uczonego, który rok później skonstruował własny przyrząd. Ulepszona luneta Galileusza pozwoliła na wiele ciekawych odkryć dotyczących Słońca i planet naszego Układu Słonecznego. Kilka lat później niemiecki astronom Jan Kepler zaproponował inny model lunety. Keplerowskie urządzenia znalazły szerokie zastosowanie w badaniach astronomicznych. Początkowo lunety używano tylko jako przyrządu obserwacyjnego, ale z czasem takie przyrządy, jak mikrometry, noniusze czy koła ze skalą, umożliwiły przekształcenie lunety w przyrząd pomiarowy. W XVII wieku, w Polsce obserwacje lunetą prowadzili m.in. Jan Heweliusz oraz jezuita Karol Malapert.

W wieku XVIII i XIX powstawały coraz większe i doskonalsze lunety z lepszą optyką, gdzie średnica obiektywów sięgała  nawet 1 metra. Pod koniec XIX wieku zbudowano największą lunetę (refraktor) na świecie, która  znajduje się w Obserwatorium Yerkesa w Stanach Zjednoczonych. W Polsce największy refraktor znajduje się w Planetarium Śląskim w Chorzowie, a powstał w pierwszej połowie lat. 50 XX w. w zakładach Carl Zeiss Jena.

Ze względu na techniczne trudności w wykonywaniu obiektywów soczewkowych o dużych średnicach wykorzystywanych w refraktorach, zaczęto stosować zwierciadła wklęsłe, w ten sposób powstały teleskopy zwierciadłowe. Rozwój techniki w XIX i XX wieku sprawił, że konstruowane teleskopy pozwalały na obserwacje coraz mniej jasnych obiektów. W połowie XIX wieku w astronomii zastosowano nowy wynalazek – fotografię, która znacząco poszerzyła możliwości pomiarowe i obserwacyjne teleskopów. Współcześnie kamery CCD wykorzystywane w astrofotografii są standardowym wyposażeniem wszystkich większych teleskopów.

Obecnie potężne teleskopy na świecie mające zwierciadła o średnicach nawet ok. 10 m znajdują się na Hawajach, w Chile, w RPA. Na terytorium Polski nie ma dobrych warunków klimatycznych do prowadzenia obserwacji astronomicznych, dlatego największy polski teleskop należący do Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego został usytuowany w Chile w Obserwatorium Las Campanas. Minęła już era, w której astronom dokonywał nowych odkryć spoglądając na niebo przez okular teleskopu, bowiem pomiary i obserwacje astronomiczne nie ograniczają się dzisiaj do światła widzialnego, ale obejmują fale elektromagnetyczne – od promieniowania gamma do fal radiowych. Stąd najważniejsze teleskopy, które wykonują zdjęcia i pomiary, budowane są w miejscach, które zapewniają najlepsze warunki do obserwacji albo wysyłane są w przestrzeń kosmiczną.

Oprócz refraktorów i teleskopów zwierciadłowych w ubiegłym stuleciu były konstruowane  również teleskopy soczewkowo-zwierciadłowe, charakteryzujące się dużą średnicą pola widzenia. Pierwszy teleskop tego typu powstał w 1930 roku w Hamburgu, a skonstruował go estoński optyk Bernhard Voldemar Schmidt. Urządzenie nazywane jest kamerą Schmidta i przeznaczone jest przede wszystkim do fotografowania nieba. Prowadzenie obserwacji astronomicznych z powierzchni Ziemi nie zawsze pozwala na uzyskanie ostrego i wyraźnego obrazu ciał niebieskich, dlatego wykorzystuje się sztuczne satelity Ziemi. Wśród orbitalnych obserwatoriów astronomicznych na szczególną uwagę zasługuje Kosmiczny Teleskop Hubble`a. Jak dotychczas jest to jeden z największych i nadal pracujących w przestrzeni kosmicznej teleskopów optycznych, który dostarczył znakomitych fotografii ciał niebieskich i przyczynił się do najnowszych odkryć w astronomii. Wśród obserwatoriów kosmicznych ważną funkcję pełnią automatyczne sondy kosmiczne przeznaczone do obserwacji Słońca.

Oprac. E.Skromak

 

archiwum wystaw 2012

JUST A THING

20 – 23 września 2012. Wystawa w ramach Design Night Festival w Tallinnie. ...

Brandt, Chełmoński, Gierymski...W Monachium, w Paryżu, w Orońsku

Wystawa prezentuje obrazy znakomitych polskich malarzy II poł. XIX w. na czele z Józefem Brandtem ...

Poplenerowa wystawa malarstwa uczestników letniego pleneru

Wystawa prezentuje prace, które powstały podczas dwóch ostatnich edycji letniego pleneru malarski ...

Just a thing

26 października – 26 listopada 2012 Lwowskie Muzeum Historyczne, Lwów Kurator: Agnieszka Jacob ...

Sztuka poza czasem. Stefan Norblin (1892-1952).

Muzeum Plakatu w Wilanowie ul. St. Kostki Potockiego 10/16, Warszawa Termin: 13.10.2012-31.01.2013 ...

Myśliwi, rolnicy i pasterze epoki kamienia - wystawa archeologiczna

EKSPOZYCJA PRZEDŁUŻONA DO 27 STYCZNIA 2013 ROKU Ekspozycja pn. Myśliwi, rolnic ...

Wystawa Unpolished w Bukareszcie

W dniu 28 września 2012 w Narodowym Muzeum Sztuki Wspołczesnej w Bukareszcie, zostanie otwarta wys ...

W powietrzu, na lądzie i morzu.

 Kurator, aranżacja: Jakub Woynarowski 75 lat temu Sejm przyjął plan budowy Centralnego Okr ...

WYCZÓŁ Malarstwo i grafika Leona Wyczółkowskiego w 160. rocznicę urodzin Artysty

22 września – 2 grudnia 2012 Muzeum Regionalne w Stalowej Woli ul. Sandomierska 1   Muze ...

Grzegorz Rosiński - mistrz ilustracji i komiksu

Wystawa zorganizowana przez Muzeum Regionalne w Stalowej Woli dostępna w Muzeum Sztuki i Techniki J ...

Potrzeba wody w Sudanie - wystawa plenerowa

Wystawa plenerowa „Potrzeba wody w Sudanie”
7 września – 7 października 2012 r.
Or ...

CYWILIZACJA. Rzeźba Michała Batkiewicza

25 sierpnia - 16 września 2012 Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, ul. Sandomierska 1 ...

ArtFutbol 2012. Malarstwo Piotra Pawińskiego

komisarz wystawy: Joanna Wójcik 19 sierpnia w Galerii Warsztat przy ul Hutniczej 17 zostanie otwar ...

Unpolished 14 - Seul

AZJATYCKA ODSŁONA WYSTAWY POLSKIEGO DESIGNU W sierpniu 2012 r. kolejna, 14. edycja wystawy zostani ...

Łukasz Huculak - Hipotezy i hipostazy - wystawa malarstwa

Kurator wystawy: Bogusław Deptuła Koordynator : Aneta Garanty ... jeśli wpatrzysz się w mu ...

GRZEGORZ ROSIŃSKI - mistrz ilustracji i komiksu. Wystawa retrospektywna.

Już końcem czerwca Muzeum Regionalne zaprezentuje pierwszą w Polsce retrospektywną wystawę prac ...

Grzegorz Rosiński - wystawa plenerowa

Uzupełnieniem retrospektywnej wystawy Grzegorz Rosiński - mistrz ilustracji i komiksu ..... ...

Wystawa plakatów w ramach projektu edukacyjnego „Dbamy o zwierzęta”

Na wystawę złoży się kilkadziesiąt plakatów poświęconych zwierzętom. Czas trwania wystawy: ...

Od lunety Galileusza do teleskopów kosmicznych

29 czerwca - 30 września 2012 r. Komisarz wystawy: dr Maciej Kluza Koordynator wystawy: Elżbieta ...

DZIECINADA na Festiwalu Designu i Kreatywności dla Dzieci

2 czerwca w Concordia Design w Poznaniu rozpocznie się Pierwszy w Polsce Festiwal Designu i
...

Just a Thing - Saint Petersburg

W poszukiwaniu niezwykłości w zwykłych przedmiotach. Projekt obejmuje 10 specjalnie zaprojektowa ...

CO TY PLECIESZ? nowa wystawa designu

Sofa, lampa, fasada budynku – czy te trzy rzeczy może coś łączyć? Okazuje się, że tak. Tym ...

Unpolished 13 - Tuluza

Najnowsza, 13 edycja wystawy zostanie zaprezentowana francuskiej publiczności w Centrum Architektur ...

FIGURY. Rzeźby z wikliny Stanisława Dziubaka

Na wystawę plenerową złożyło się kilkanaście rzeźb wiklinowych autorstwa Stanisława Dziubak ...

Czas etno.Wzory w tradycyjnej plecionce

Wystawa zaprezentuje podstawowe wzory, sploty i techniki stosowane w tradycyjnej plecionce Czas trw ...

PTAKI MORSKIE I KRAIN LODOWYCH

Wystawa przyrodnicza ze zbiorów Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie Muzeum ...

Interaktywny plac zabaw

„Nowy interaktywny plac zabaw" odwiedziło już ponad sto tysięcy osób w wiodących galeriach sz ...

Unpolished 12 - Helsinki

Najnowsza, 12 edycja wystawy odbędzie się w Muzeum Designu w Helsinkach w lutym 2012 w ramach prog ...