Tadeusz Makowski, Dzieci, ok. 1929, olej na płótnie; 65 × 49 Muzeum Narodowe w Krakowie, fot. Paweł Czernicki Tadeusz Makowski, Dzieci, ok. 1929, olej na płótnie; 65 × 49 Muzeum Narodowe w Krakowie, fot. Paweł Czernicki

MALARZ I JEGO MODELE Tadeusz Makowski. Obrazy, rysunki, grafiki

  • data: 4 marca – 15 kwietnia 2018
  • kurator:
  • inne:
  • nieco dłuższy tekst:

Muzeum Regionalne w Stalowej Woli zaprasza na wyjątkową wystawę prezentującą dzieła Tadeusza Makowskiego (1882–1932), jednego z najważniejszych polskich artystów, współtwórcy École de Paris, z trzech ważnych kolekcji: Muzeum Narodowego w Krakowie (zdjęte ze stałej Galerii Muzeum), Muzeum im. Stanisława Fischera w Bochni (ze zbioru przyjaciela malarza, Marcina Samlickiego) i kolekcji Elżbiety i Jerzego Stelmachów. Wystawę dopełniają prace ze zbioru Krzysztofa Musiała.

  • Drukuj
  • E-mail

Jest w jego płótnach ludzka głębia, płynąca nie tylko z bystrej obserwacji, ale z pewnego rodzaju braterskiej tkliwości, jakiejś dobroci jasnowidza, dzięki czemu artysta widzi ponadczasowo, chwyta charakter i utrwala to, co wieczne (Louis Léon-Martin, 1932).

Cechą dominującą oryginalnej twórczości Tadeusza Makowskiego (1882–1932), malarza i grafika, jest ta niezwykła umiejętność, o której pisze Léon-Martin, utrwalania tego, co wieczne. Jednakże nim artysta odnalazł ową umiejętność, swobodnie zmieniał charakter swoich dzieł.

Początkowo, podczas studiów w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (1903–1908), pod wpływem nauczyciela Jana Stanisławskiego malował niewielkie studia krajobrazowe – japonizujące kadry z Bretanii i z Tatr. Niekiedy, jakby na przekór Stanisławskiemu, malował samotne, usychające słoneczniki – będące interpretacją tematu kachō-ga (obrazy kwiatów i ptaków) – olbrzymie, naturalnej wielkości. Interesującym przykładem inspiracji japońskich jest obraz Dziewczynka i chińskie postacie z około roku 1906, na którym twarz dziewczynki zdaje się transpozycją maski teatru nō, a giętka linia zaznaczająca płaską plamę sukienki bezpośrednio nawiązuje do drzeworytu ukiyo-e. Krajobrazy, Dziewczynka i chińskie postacie, Słoneczniki zdają się grą lub próbą zmierzenia się z wszechobecnym w okresie Młodej Polski japonizmem.

W roku 1908 artysta zamyka epizod japoński i wyjeżdża do Paryża. Intensywnie pracuje, ulega rozmaitym fascynacjom, gdyż – jak powie w rozmowie z Marcinem Samlickim w 1927 roku – „ciągłe szukanie nowych dróg – drogą do doskonałości". Jest zainteresowany symbolicznym, klasycyzującym malarstwem Puvis de Chavannesa, autora monumentalnych fresków w Panteonie, twórcami naiwnymi i kubistami. Powoli konstruuje własną, oryginalną wizję malarstwa, współkreując École de Paris. Mieszka w Paryżu, regularnie wyjeżdża do Bretanii, Normandii i Owernii.

Przyjaźni się z czołowymi przedstawicielami awangardy, między innymi z Henrim Le Fauconnierem, którego pracownia około 1910 roku była miejscem spotkań grupy „kubistów z Montparnasse'u", między innymi Alberta Gleizesa, Jeana Metzingera, Fernanda Légera, Aleksandra Archipenki, Pieta Mondriana, Guillaume'a Apollinaire'a. Zainspirowany ich pracami malował zgeometryzowane kompozycje – martwe natury i pejzaże. Nie był kubistą, nie stworzył odrębnej struktury obrazowej, jednakże jego adaptacja i inspiracje malarstwem prymitywnym sprawiły, iż wykształcił swój indywidualny styl, rozpoznawalny i osobny.

Makowski wykreował własną formę ludzkiej postaci, przypominającą drewnianą kukiełkę, marionetkę, stylizowaną, naiwną i liryczną. I tak przedstawiał swoje modele, dzieci, zaopatrzone w rozmaite rekwizyty – maski, lampiony, instrumenty muzyczne – w charakterystycznych trójkątnych, spiczastych czapkach, umieszczając je w uproszczonych, umownych pejzażach i wnętrzach. „Dzięki tym elementom groteski – jak mówił Tadeusz Makowski – można być bardziej ludzkim niż w czystym realizmie". W 1936 roku, analizując obrazy artysty, Mieczysław Wallis pisał:

W jednym z obrazów Makowskiego dwoje dzieci obejmuje się czule. Gest ten jest przedziwnie wzruszający, mimo – a może właśnie dlatego – że postacie tych dzieci są zbudowane z kul, stożków, ostrosłupów, prostokątów i kółek. Tym bardziej bowiem uderza u tych kukiełek ten nieskończenie delikatny, czuły, na wskroś ludzki i dziecięcy gest. [...] Paradoks maski i może wszelkiej sztuki nierealistycznej polega na tym, że im bardziej oddala się ona od rzeczywistości, tym intensywniej i sugestywniej oddaje pewne rysy rzeczywistości. Maska, na pozór zasłaniająca, może niekiedy odsłaniać najbardziej istotne rysy osoby, która ją nosi. Makowski odgadł tę tajemnicę maski.

Obok malarstwa, od początku twórczości, zajmował się Makowski grafiką, współtworząc w Krakowie podstawy polskiej grafiki artystycznej. Szczególnie interesowała go technika drzeworytu, do której systematycznie powracał. Nawiązywał w niej zarówno do ludowych wycinanek, reliefów i podhalańskiego malarstwa na szkle, jak i do rycin z Epinalu, którymi fascynowali się entuzjaści drzeworytu sztorcowego. Pod koniec życia przetwarzał motywy swoich dzieł w technikach metalowych, takich jak rylec, akwaforta, sucha igła.

Oprócz spuścizny malarskiej Tadeusz Makowski pozostawił w rękopisie wiele szkiców, z których najcenniejsze są Uwagi o sztuce oraz prowadzony w latach 1912–1931 dziennik, wydany drukiem w 1961 roku, zatytułowany Pamiętnik.

Scenariusz i aranżacja: Anna Król

Koordynacja wystawy: Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, Magdalena Kołtunowicz

Współogranizator wystawy: Muzeum Okręgowe w Toruniu. 

aktualności

Studio letnie w szkole rysunku i malarstwa ,,Karpiński”

Wakacyjny tydzień z muralem i inne zajęcia w ramach LATA ZE SZTUKĄ! ...

Letnia scena w Galerii Malarstwa Alfonsa Karpińskiego

Już 6 lipca w sobotę o godz. 17 rusza Letnia scena w Galerii Malarstwa Alfonsa Karpińskiego. To i ...

Elementarz polskiego designu

21.06-28.07.2019 Plovdiv (Bułgaria), wystawa organizowana w ramach wydarzenia Europejska Stolica Ku ...

Godziny pracy Muzeum

Informujemy, że 20 maja 2019 r. (w czwartek – Boże Ciało) Muzeum oraz Galeria Malarst ...

Nekropolie Wielkiej Wojny nad Wisłą i Sanem

Nowa, monumentalna publikacja o cmentarzach wojennych w regionie nadsańskim ...

80. Rocznica Poświęcenia Zakładów Południowych w Stalowej Woli

Jest rok 1937. Grupa robotników i geodetów wyznacza teren pod budowę Zakładów Południowych nie ...

DZIEŃ OTWARTY W SZKOLE RYSUNKU I MALARSTWA ,,KARPIŃSKI”

Lubisz rysować i malować? Interesujesz się sztuką? Chcesz studiować na akademii sztuk pięknych ...

Nasze muzeum wśród finalistów Plebiscytu „Wydarzenie Historyczne Roku 2018”

„Wydarzenie Historyczne Roku” to plebiscyt organizowany przez Muzeum Historii Polski we wsp ...

TWÓRCZE WAKACJE W MUZEUM

Informujemy, że nabór na półkolonie został zakończony z powodu braku wolnych miejsc. ...

Wyróżnienie dla Muzeum za jubileuszową wystawę o Stalowej Woli

Nasze muzeum po raz kolejny otrzymało prestiżowe wyróżnienie Sybilla, przyznawane rokrocznie w k ...

Muzeum nominowane w konkursie IDOL WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO 2019

Miło Nam poinformować iż nasze Muzeum zostało nominowane w konkursie IDOL WOJEWÓDZTWA PODKARPAC ...

Rodzinna Niedziela - Dzień Matki w secesyjnym entourage’u

26 maja będziemy obchodzić święto wszystkich Mam. W tym wyjątkowym dniu zabierz swoją Mamę do ...

Nowe obrazy w Galerii Malarstwa Alfonsa Karpińskiego

Dwie piękne i niezwykłe prace zakupione do zbiorów Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli można zob ...

Noc Muzeów 2019

18 maja 2019 roku instytucje kultury i sztuki w Polsce i Europie ponownie otwierają swe podwoje dla ...

Spotkanie Z Kresów do Stalowej Woli z cyklu Szanujmy wspomnienia

Spotkanie Z Kresów do Stalowej Woli z cyklu Szanujmy wspomnienia czwartek, 9 maja 2019, o godzinie ...
Kontynuując przeglądanie tej strony, akceptujesz pliki cookies. Więcej na ten temat możesz dowiedzieć się w naszej Polityce prywatności.
Zaakceptuj